Trang chủ Blog GIÁO DỤC SỚM CÓ CẦN THIẾT KHÔNG

GIÁO DỤC SỚM CÓ CẦN THIẾT KHÔNG

141
1
giáo dục sớm
giáo dục sớm

GIÁO DỤC SỚM CÓ CẦN THIẾT KHÔNG?

Trên quan điểm khoa học khách quan, kinh nghiệm và trải nghiệm bản thân trong vấn đề GIÁO DỤC SỚM cho trẻ. Mình nhận thấy vai trò của giáo dục sớm là vô cùng quan trọng. “GIÁO DỤC LÀ LẦN KHAI SINH THỨ HAI CỦA ĐỜI NGƯỜI!” điều này đã được nhà giáo dục xuất chúng của nhân loại thế kỉ 20 John Dewey khẳng định. Có nghĩa là, giáo dục cần được nhận thức và tiến hành sớm nhất, chủ động nhất khi một cả thể chào đời.

Hiện nay, xã hội, các bà mẹ trẻ và kể cả các chuyên gia giáo dục Việt Nam (?) đang rất bối rối, như thế nào là giáo dục sớm? Do vẫn lúng túng, chưa có cái nhìn khoa học, đồng thời bị chi phối, dẫn dắt bởi những nhà marketing giỏi, phần lớn các bà mẹ trẻ hiện nay đang bị “loạn phương hướng” lo lắng và bất an trong việc đồng hành cùng những đứa con của mình.

Những câu hỏi về giáo dục sớm như cô ơi, chị ơi con em 2 tuổi (3 tuổi, 4 tuổi) – giờ phải bắt đầu từ đâu: học cái gì bây giờ, tiếng Anh, đàn, vẽ, bóng đá, thể thao, võ thuật vân vân….  em thấy xung quanh các mẹ đều cho con cái vào các lớp giáo dục sớn và đều bảo hay lắm, tốt lắm, tuyệt lắm… khiến em càng lo lắng và bối rối hơn.

Vì vậy, bài viết này mình xin chia sẻ con đường mình đã trải nghiệm trong quá trình đồng hành cùng hai con của mình như vầy:

Một là; Giáo dục bắt đầu khi nào là sớm? Nếu bạn bắt đầu giáo dục con từ khi mang thai thì được gọi là thời kỳ thai giáo. Một trong những nội dung đầu tiên của giáo dục sớm là tiến hành thai giáo, làm cơ sở để khai mở và tạo tiền đề cho giáo dục trẻ sơ sinh. Công việc thai giáo không ai có thể thay thế được vai trò của các bà mẹ với sự hỗ trợ của các ông bố và các thành viên trong gia đình. Tổng hợp kinh nghiệm thai giáo trên thế giới cho thấy thai giáo là ngành khoa học bao gồm ba phương diện: thụ thai khi cơ thể trong trạng thái tốt nhất, dưỡng thai trong môi trường tốt nhất và giáo dục thai nhi. (Mảng thai giáo này bàn sau!).

Hai là; Trẻ từ khi sinh ra tới 3 tuổi là thời kỳ phát triển mạnh để hoàn chỉnh bộ não và hệ thần kịnh trung ương, nên việc ăn uống, sức khỏe lành mạnh, giao tiếp giao cảm, tương tác trực quan sinh động với thế giới xung quanh của trẻ cần được tiến hành thường xuyên, kiên trì, và liên tục… để học qua cuộc sống hàng ngày. Từ những quá trình mẹ tương tác với con, nói chuyện, chơi, chăm sóc, yêu thương con cái một cách hiểu biết, là bạn đang giúp bộ não của đứa trẻ phát triển tốt hơn so với những đứa trẻ nhận được ít sự chăm sóc hơn từ cha mẹ.

Như vậy, giáo dục sớm không gì quý giá hơn là sự dấn thân của cha mẹ, chuyển hóa mọi tình huống cuộc sống vốn dồi dào thành tình huống sư phạm (bài học nhỏ) để dẫn dắt đứa trẻ từng bước, từng bước có được những phẩm chất quý giá cho cuộc đời sau này của nó.

Ba là; Khi trẻ dưới 10 tuổi hoạt động não bộ của trẻ tư duy trực quan sinh động. Do vậy, cách học của trẻ là: GIÁC QUAN – Nghe, nhìn, sờ nắm, nếm, ngửi, (khi bé đút đồ chơi vào miệng cũng là lúc bé học đấy) QUAN SÁT, BẮT CHƯỚC (tất cả những trò chơi giả vờ, như con làm bác sĩ, con làm cô giáo, con làm chú công nhân là những trò chơi vô cùng tuyệt vời giúp trẻ tưởng tượng và phát triển ngôn ngữ, tương tác với người cùng chơi….): cứ như thế, và không có cách nào khác! Vì thế mà ở thời kì này, nhà giáo dục sớm vĩ đại và quan trọng nhất của trẻ không thể thay thế là ai khác ngoài CHA MẸ LÀ NHỮNG NGƯỜI BÉ TIN TƯỞNG NHẤT, là những người luôn bên bé, chăm sóc yêu thương bé. Do đó, khi trẻ dưới 3 tuổi, GIÁO DỤC SỚM của cha mẹ phải được hiểu như thế này: Cha mẹ chăm sóc yêu thương con một cách có hiểu biết, trong môi trường ấm áp, lành mạnh từ gia đình. Hướng dẫn, trẻ nhìn, quan sát, và bắt chước.

Bạn sẽ trở thành những người thầy tuyệt vời nhất của con khi cuộc sống, tinh thần, cảm hứng của bạn luôn tràn đầy, kiên nhẫn dạy con những kỹ năng cuộc sống! Thay vì bạn chối bỏ vai trò người thầy của mình để gửi con vào những lớp học kỹ năng, mà ở đó trẻ sẽ được học qua những MÔ HÌNH thông minh, thông qua những khái niệm cứng nhắc (kiểu mà phải trẻ lớn hơn mới đủ năng lực hấp thụ)… Bạn gửi con vào những lớp huấn luyện kỹ năng sớm cho trẻ với một kỳ vọng viển vông, con bạn sẽ được những thứ học được từ mô hình thông minh, từ những khái niệm từ những người không đủ tràn đầy yêu thương như cha mẹ chúng… để rồi cha mẹ kỳ vọng con sẻ trở thành những cá nhân xuất sắc, thông minh và đáng yêu! Thật sự, đó là một lối tư duy nguy hiểm bị dẫn dắt bởi những nhà maketing tài ba cung cấp dịch vụ.

** Ở Việt Nam thì cha mẹ cứ chăm chăm tìm gửi con vào những lớp kỹ năng tốt nhất, mô hình thông minh nhất để giáo dục sớm cho con. Ở nước ngoài thì ngược lại các bà mẹ lại chăm chăm đi học những khóa học “Làm cha mẹ” để hiểu cách giáo dục sớm để giúp con phát triển tốt nhất qua từng thời kì, từng lứa tuổi. Mặc dù chúng ta biết làm mẹ là bản năng, nhưng để làm mẹ khoa học thì chúng ta phải luôn học hỏi trau dồi kiến thức hàng ngày.

Bốn là; Tròn 3 tuổi, học cưỡng bức (ngồi ngoan nghe cô giảng, làm việc trong khoảng thời gian nhất định).

Khi một đứa trẻ được chuẩn bị tốt trong ba năm đầu đời để hoàn chỉnh não bộ, trẻ thuần thục những khả năng kiểm soát hành vi, cảm xúc… thì lúc này mẹ là đã LÀM CHA MẸ một cách xuất sắc, đáng khâm phục. Giờ thì đứa trẻ bắt đầu làm quen với việc học cưỡng bức từ từ phù hợp với cấu trúc chưa hoàn thiện của cơ thể trẻ. Nếu trẻ học cưỡng bức ở mức độ nặng khi cơ thể vẫn non nớt, là chúng ta đang bạo hành và cướp đi cơ hội lớn lên lành mạnh của trẻ. Nguy hiểm hơn, học cưỡng bức khi hệ thần kinh còn non nớt chưa đủ sức đương đầu, sẽ ám ảnh, sẽ dẫn đến tâm lý sợ hãi và chán ghét việc học trong suốt cuộc đời trẻ sau này.

Khi bạn yêu cầu con phải VÀO KỶ LUẬT và TẬP TRUNG để thực hành theo thời gian 25 phút, 30 phút, 40 phút… vậy bạn đã làm gì để giúp con sẵn sàng với những điều này, trước khi bạn sẵn sàng đóng tiền gửi con đến một trung tâm, tổ chức nào đó cho một lớp học nào đó? Có thể, bạn chưa có sự chuẩn bị cho trẻ để gia nhập vào những tổ chức, mô hinh xã hội nhỏ như lớp học, mà ở đó lại tồn tại sự đánh giá cá nhân thông qua các hành động, hành vi. Sự chê bai, phát xét là có đó… Rồi, thất vọng lại tràn đầy và than: “Con nhà mình bị cô giáo chê, lười học, không tập trung, vô kỉ luật” vân vân. Cô giao chê, cha mẹ phán xét… và đứa con vô tội yếu ớt bối rối vì nó không biết mình sai cái gì? Lâu dần, giá trị bản thân bị mất di, nó cảm thấy nó tồi tệ, trong khi cha mẹ lại thở than:” Cha mẹ sinh con trời sinh tính!” Đứa trẻ sẽ trở nên lệch lạc bất cần/lỳ lợm, tự kỉ, hoặc chán nản từ đó (có thể tăng động).

Cha mẹ cần huấn luyện trẻ và chuẩn bị kỹ những kỹ năng xã hội như tôn trọng các nội quy, quy định của tổ chức, lắng nghe khi người khác đang nói. Cha mẹ phải chủ động tạo các hoạt động huấn luyện con có được sự tập trung tăng tiến từ ngắn tới dài 10 phút lên 20 phút, lên dần lên dần rồi 40 phút thông qua những hoạt động, tô màu, vẽ tranh, chơi ghép hình, đất nặn, cắt dán giấy.  Luyện tập fine motor (vận động tinh) để khéo léo với đôi tay, cầm nắm, cắt dán, tự mặc quần áo…

** Ở tuổi này, trẻ em ở nước ngoài vẫn chưa phải học cưỡng bức, các con được hướng sự tập trung trong khoảng 10 – 15 phút cho mỗi hoạt động như cô đọc sách, kể chuyện, hát hò, hay đoạt động vẽ tranh, làm thủ công rồi các bẹ lại chơi tự do không gian trong nhà và ngoài trời luôn kết hợp, chứ không phải ngồi trong 4 bức tường và ngoan ngoãn.

GIỜ LÀ BẮT ĐẦU NHƯ THẾ NÀO?

Muốn tạo hứng thú và lôi cuốn trẻ mà không gây áp lực cho trẻ, thì cần dựa trên tâm lý, sở thích lứa tuổi. Vận động (chơi bóng, chạy, nhẩy, cầu trượt, leo trèo thấp, đi tiến, đi lùi bố mẹ hãy tạo ra không gian an toàn để trẻ tự khám phá độc lập) và Paint (vẽ) nên cho trẻ làm quen và tiếp xúc sớm, những thứ phù hợp với trẻ thì mang lại hiệu quả tốt hơn, việc học sẽ vui hơn. Vẽ (paint, bé có thể bắt đầu với paint rất dễ dàng từ khi trẻ chưa biết cầm bút, cho con dùng tay để paint, hoặc chỉ là nguệch ngoạc vài vệt mầu cũng đủ làm bé thích mê). Paint  không quá khắt khe tính kỷ luật, khổ luyện hay kỹ thuật như môn đàn, nên giúp trẻ tự do sáng tạo lớn nhất. Paint phù hợp nhất cho bé khi bé chưa sẵ sàng cầm bút, Paint (vẽ) giúp mô phỏng cuộc sống, nhưng là sự mô phỏng trong tưởng tượng, sáng tạo của trẻ. Chứ không phải là mô phỏng bắt buộc sao chép nguyên mẫu như chữ hay số…

Vậy, MÔN HỌC MÀ TRẺ ĐƯỢC HỌC SỚM NHẤT đó chính là tiếng nói thân thương của cha/mẹ, nhưng nhiều cha/mẹ chưa ý thức được mình là nhà sự phạm đầu tiên, người dạy ngôn ngữ đầu tiên cho con cái (Chứ đâu cứ phải đợi đế khi trẻ vào lớp 1 và học bài giảng của cô giáo!). Vì thế, Ngữ văn hay Văn học là môn học bền bỉ, lâu dài thông qua việc kể chuyện, đọc chuyện cho bé nghe. Cha mẹ nên từ bỏ nối nói cẩu thả, thiếu mạch lạc, lộn xộn, … bạn phải sửa chữa những thiếu khuyết ngôn ngữ, nỗ lực làm gương nói năng chuẩn mực, rõ ràng, truyền cảm và chân thành thì bạn với có kỳ vọng vào con sẽ tốt môn học ngữ văn sau này. (Bạn thường đổ hết lỗi lên nền giáo dục!).

** Ở giai đoạn này tương tác tích cực của cha mẹ là giúp bé học hỏi tốt nhất, luôn tương tác phù hợp với độ tuổi của trẻ để trẻ dễ dàng cảm thụ và học hỏi tốt hơn. Ví dụ khi con đang ăn miếng súp lơ xanh, bạn tương tác với con như: “đây là súp lơ, nó mầu xanh, ăn ngon lắm”. Bố mẹ đưa ra những thông tin đơn giản, ngắn gọn giúp bé dễ dàng học hỏi trong mọi tình huống hàng ngày.

** Ví dụ con đang chơi với búp bê con chán rồi và ném búp bê đi, lúc này mẹ tương tác “con không thích chơi với búp bê nữa rồi, mẹ con mình đi đọc sách, bạn mở sách và chỉ và nói “mèo” (con mèo, con mèo đen,con mèo đen đang ngủ, con mèo đen đang ngủ trên ghế sopha, con mèo đen đang ngủ trên ghế sôpha ở phòng khách…) tùy từng độ tuổi mà bạn mở rộng câu cho con để con học tập phù hợp nhất.

Học đối với trẻ ở giai đoạn này phải được hấp thụ theo kiểu học thông qua trò chơi. Học ngôn ngữ thứ hai cũng là môn học dưới dạng trò chơi từ sớm. Vì vậy, cha mẹ phải nỗ lực giúp trẻ cùng học cùng chơi với trẻ qua các hoạt động: Hoạt động giúp tăng vốn từ vựng, hđ giúp cách diễn đạt tốt (như kể chuyện). Khi bắt đầu với ngôn ngữ thứ hai, nên bắt đầu với hình thức âm nhạc, phim hoạt hình phụ để Tiếng Anh (các bạn có thể tìm thấy rất nhiều ở hãng phim hoạt hình nổi tiếng Walt Disney), hoặc những chương trình giáo dục nước ngoài phát trên Tivi mỗi ngày một chút hay youtube.

Cha mẹ hoàn toàn có thể cùng con học được tiếng Anh một cách dễ dàng, bạn không cần phải pro tiếng Anh vẫn có thể dạy các bé học tiếng Anh được, bạn hay lo lắng quá cứ phải ai đó mới dạy được, nhưng không chính bố mẹ là người thầy tuyệt vời nhất để bắt đầu dạy tiếng Anh cho con. Bạn hãy cùng con làm các hành động như khi bạn nói stand up (bạn đứng lên làm hành động cùng con tới khi nào con hiểu và tự làm được thì bạn chỉ cần nói), hay sit down bạn ngồi xuống và con bạn cũng ngồi xuống (thật sự thì bạn không cần phải dịch ra tiếng mẹ đẻ cứ để bé tự hiểu theo hành động vậy), PICK UP cái gì đấy, lúc này bạn có thể dạy bé các danh từ như pick up a book, hat, pen…. (cứ thế bạn xây dựng từ vựng cho bé), tiếp đến động từ GO; go to the bath room, go to the bed room, go to the door…  Hay bạn đặt những câu hỏi đơn giản khi bé đang cầm chơi cái gì đấy “what is this?” con có thể nói bear, doll, book…. Bạn hãy cho bé làm quen với tiếng Anh một cách vui vẻ và dễ dàng như vậy sẽ giúp bé thích tiếng Anh và sẵn sàng cho việc học tập sau này. Vì vậy hãy bắt đầu học tiếng Anh thật vui và thú vị với các hành động vui.

Năm là; Toán cũng vậy, hãy bắt đầu bằng việc đếm ngón tay, rồi đếm các thứ xung quanh bạn không cần đâu xa, đếm trái cây, đếm đồ chơi, đếm cây, đếm lá, đếm tất cả các thứ xung quanh bạn…

** Một đôi giầy gồm 2 chiếc giầy; hai đôi giầy thì có bao nhiêu chiếc giầy? thêm vào là cộng; bớt là trừ đi … ngôn ngữ cũng chính là toán học.

Giờ nếu bạn đã hiểu được vai trò giáo dục sớm từ gia đình có vai trò quan trọng như thế nào trong những năm đầu đời của trẻ, thì hãy bắt đầu thực hiện giáo dục sớm cho trẻ thông qua cuộc sống hàng ngày ngay từ hôm nay và ở Blog này có rất nhiều ý tưởng giúp bạn cùng con học, chơi, khám phá và rèn luyện các kỹ năng, giúp con có một khởi đầu vững chắc, tự tin, tự lập trong học tập, xây dựng niềm yêu thích học tập về lâu dài.

NHỮNG BÀI VIẾT CÓ THỂ BẠN CẦN:

Học số và toán thật đơn giản cho bé

Học toán với Lego

Học số và chứ cái chỉ cần nhảy

Khoa học vui cho bé làm núi lửa từ đất nặn

Học tiếng Anh thật đơn gian

 

1 BÌNH LUẬN

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here